محمد مهدى ملايرى
63
تاريخ و فرهنگ ايران ( فارسى )
از جنبههاى ديگر آن ديده مىشود كه شامل اطّلاعاتى دربارهء زبانها و خطوط ايرانى است . زبانهاى ايرانى از نخستين دورهها مورد بحث قرار گرفتهاند ، چگونه شروع شده و چگونه تحوّل يافته و چگونه به شاخههاى متعدّد تقسيم شدهاند . از نخستين دورههاى ارتباط آنها با زبانهاى هند و اروپائى كه مادر همهء زبانهاى اروپائى است تا دورانى كه در شكل اخير خود بهصورت زبان درى درآمده همه بطور وضوح بيان گرديده ، و خطوط ايرانى نيز از آغاز آشنائى ايرانيان با خط ميخى تا دورههاى بعد توضيح داده شده است . ( 5 ) [ شعر فارسى در دورههاى قبل از اسلام در . . . ] شعر فارسى در دورههاى قبل از اسلام در فصلهاى جداگانهاى تعريف و تحقيق شده است . در اين فصلها از خصائص و مزاياى اين شعر در دورههاى مختلف و اثرى كه از محيط و نوع افكار و انديشههاى هر دوره در آن ظاهر شده سخن رفته است و تأثيرى هم كه سياست و حكومت و رويدادههاى تاريخى در آن داشته ناديده گرفته نشده ، و براى هريك از انواع گوناگون شعر يعنى مدح و غزل و تصوّف و عرفان و تاريخ و شعر قصصى و اجتماعى فصلى خاص پرداخته شده است . و براى اينكه اهميّت اين بحث چنان كه درخور آن است نشان داده شود هريك از انواع شعر فارسى در ضمن تشريح و توصيف يكى از بزرگانى كه در آن نوع شعر شاخص شناخته شده است معرّفى گرديده ؛ مثلا شعر حماسى فارسى در ضمن معرّفى فردوسى بزرگترين شاعر حماسهسراى ايران ، و شعر قصصى در ضمن معرّفى نظامى و شعر فلسفى از خلال بحث در خيّام و رباعيّات و طرز انديشه و فلسفهء وى ، و شعر عرفانى در ضمن بحثى از مولانا جلال الدّين رومى مورد گفتوگو و تحقيق قرار گرفته ، همچنانكه در ضمن بحث از سعدى شيرازى شاعر نامدار اشعار اجتماعى و اندرز و موعظه بحث شيوائى هم دربارهء اين نوع شعر در ادبيّات فارسى آمده ، و در